BIP
21 Brygada Strzelców Podhalańskich
wczoraj

HISTORIA WOJSK GÓRSKICH

 

         Militarne znaczenie gór doceniano od wieków, jednak pierwsze regularne jednostki, przygotowane do prowadzenia działań wojennych w górach powstały w XIX w. W 1816 r. jako pierwsi zorganizowali formacje zwane strzelcami tyrolskimi Austriacy. Kolejnymi państwami, które postanowiły zorganizować regularne oddziały górskie były Włochy w 1872 r. Portugalia w 1887, a w rok później Francja. W 1915 r. do formowania oddziałów górskich przystąpili Niemcy, tworząc bataliony strzelców alpejskich. Pierwsze polskie jednostki górskie powstały w 1918 roku, jednakże za początek polskich oddziałów górskich, przyjmuje się utworzenie w 1913 roku Drużyn Podhalańskich - paramilitarnej organizacji działającej w Galicji przed wybuchem I wojny światowej. Właściwa historia polskich oddziałów górskich zaczęła się w listopadzie 1918 roku.
        W pierwszych tygodniach niepodległości, pułkownik Andrzej Galica - rodowity góral i doświadczony oficer Legionów – po powrocie z obozu internowania po otrzymaniu rozkazu tworzenia Podhalańskiego Okręgu Wojskowego rozpoczął werbunek do wojska polskiego na Podhalu. Początkowo zorganizował 7 kompanii strzeleckich i ze składek społeczeństwa podhalańskiego zakupił 12 karabinów maszynowych. Z pododdziałów tych utworzył od końca 1918 do 1919 roku 2 pułki piechoty, które otrzymały później nazwy 1 i 2 Pułk Strzelców Podhalańskich. Kolejne dwa pułki utworzono w 1919 i w 1920 r. na bazie jednostek armii gen. Hallera. Pułki podhalańskie zorganizowane zostały najpierw w Brygadę, a następnie w Dywizję Górską, która wzięła udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1919-1920 r., uczestnicząc w bitwie warszawskiej. Wraz ze swoją Dywizją Górską generał Galica wziął udział w wojnie walcząc m.in. na Polesiu, uczestniczył w działaniach odwrotowych na Brześć nad Bugiem i na linię Wie¬prza. Już po wojnie utworzono 5 i 6 Pułk Strzelców Podhalańskich, również w oparciu o jednostki armii gen. Hallera. 
        

       W okresie międzywojennym pułki strzelców podhalańskich zorganizowane były w dwie dywizje: bielską i przemyską. Ich rozmieszczenie przedstawiało się następująco: 

 21 Dywizja Piechoty Górskiej – zwana bielską stacjonowała:,  

 1 Pułk Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu,
  3 Pułk Strzelców Podhalańskich w Bielsku-Białej,
  4 Pułk Strzelców Podhalańskich w Cieszynie,
  21 Pułk Artylerii Lekkiej – w Krakowie, potem w Bielsku-Białej,
  22 Dywizja Piechoty Górskiej zwana przemyską stacjonowała,  

 2 Pułk Strzelców Podhalańskich w Sanoku,
  5 Pułk Strzelców Podhalańskich w Przemyślu,
  6 Pułk Strzelców Podhalańskich w Stryju, potem w Samborze,
  22 Pułk Artylerii Lekkiej w Rzeszowie, potem w Przemyślu.

 

 

 

       Poza strukturami obydwu dywizji pozostawały jeszcze dwa pułki artylerii górskiej, które później rozformowano. W wojsku polskim, tworzonym od jesieni 1939 r. we Francji, nie planowano początkowo formowania jednostki górskiej. Decyzję o utworzeniu Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich podjęto w lutym 1940 r., w związku z projektem interwencji w wojnie sowiecko-fińskiej. Jej dowództwo objął gen. Zygmunt Bohusz-Szyszko. Ostatecznie, w maju 1940 r. brygada przewieziona została do Norwegii. Uczestniczyła walkach o Ankenes i Beisfiord oraz miasto i port Narvik, zakończonych jego zdobyciem. W czerwcu wróciła do Francji gdzie uległa rozproszeniu. Z resztek oddziałów brygady, które przedostały się do Wielkiej Brytanii, sformowano batalion strzelców podhalańskich. Batalion ten walczył w latach 1944-1945 w składzie 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka na terenie Francji, Belgii, Holandii i Niemiec. Żołnierze Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich byli pierwszymi, których uhonorowano krzyżem Virtuti Militari.
         21 lipca 1940 r. aktu wręczenia orderów dokonał gen. Władysław Sikorski. Pułki strzelców podhalańskich organizowała na Podhalu i Podkarpaciu Armia Krajowa. Latem 1944 r. wzięły one udział w walkach z Niemcami, podczas akcji „Burza”. W czasie okupacji pułki te dokonały kilkudziesięciu akcji bojowych, stoczyły kilka bitew i potyczek z jednostkami niemieckimi. Przykładem ich działalności jest 1 Pułk Strzelców Podhalańskich AK, dowodzony przez mjr Adama Stabrawę „Borowego”. Oddziały pułku stoczyły bitwę o party¬zancką twierdzę - wieś Szczawę, obroniły wsie Ochotnicę i Kamienicę, nie dopuściły Niemców na obszar Pasma Babiogórskiego i Gorców.
        Po II wojnie światowej, oddziały podhalańskie utworzono w latach pięćdziesiątych w formacjach podległych MSW (WOP, KBW). W 1956 r. sformowano w 5 Pułku KBW Samodzielny Batalion Piechoty Górskiej, umundurowany tradycyjnie - jak jednostki strzelców podhalańskich przed wojną. W listopadzie 1960 r. batalion został włączony do 5 Brygady KBW im. Ziemi Krakowskiej. Utworzono z niej w 1978 r. 5 Podhalańską Brygadę Wojsk Obrony Wewnętrznej im. Ziemi Krakowskiej, która istniała do 1989 r. Spadkobiercą ich tradycji i wszystkich formacji podhalańskich został w 1989 r. 5 Pułk Strzelców Podhalańskich im. gen. Andrzeja Galicy. Wymienione jednostki, podobnie jak w czasach II Rzeczypospolitej, na trwałe wrosły w Ziemię Krakowską i Podhale. W 1993 r. 5 Pułk Strzelców Podhalańskich został rozwiązany w ramach zmian w strukturze organizacyjnej Sił Zbrojnych.

 

 

21 BRYGADA STRZELCÓW PODHALAŃSKICH - WCZORAJ

         Na mocy wydanego 26 maja 1993 roku zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Nr 049/Org. powstała 21 Brygada Strzelców Podhalańskich. Jako nowy Związek Taktyczny Krakowskiego Okręgu Wojskowego, sformowana została w garnizonie Rzeszów, na bazie byłej 9 Dywizji Zmechanizowanej i 5 Pułku Strzelców Podhalańskich Ziemi Krakowskiej.  Dla zachowania w pamięci bohaterskich czynów żołnierzy jednostek podhalańskich, Minister Obrony Narodowej decyzją Nr 44/MON z dnia 12 maja 1994 roku nakazał sformowanej 21 Brygadzie Strzelców Podhalańskich, przejąć dziedzictwo i z honorem kontynuować tradycje wszystkich jednostek górskich. 21 Brygada Strzelców Podhalańskich otrzymała imię gen. bryg. Mieczysława Boruty- Spiechowicza. Doroczne święto 21 Brygady Strzelców Podhalańskich, ustanowiono na 26 maja. Pierwszym organizatorem 21 BSP był płk dypl. obecnie gen. dyw. rez. Piotr Makarewicz, były dowódca 9 DZ. Formowanie brygady zakończono w 1994 roku. Ten ważny dla brygady okres, zakończono aktem przyjęcia sztandaru ufundowanego przez społeczeństwo Rzeszowa, w dniu 22 maja 1994 roku na rynku w Rzeszowie.

 

        # Zarządzeniem Szefa Sztabu Gen. WP Nr 049/Org. z 26.05.1993 r. Dowódca KOW sformował 21. Brygadę Strzelców Podhalańskich w składzie:

- Dowództwo 21. Brygady Strzelców Podhalańskich (JW 3224) Rzeszów,
- 21. Batalion Dowodzenia (JW. 3369) Rzeszów,
- 1. Batalion Strzelców Podhalańskich (JW. 3841) Rzeszów,
- 2. Batalion Strzelców Podhalańskich - Rzeszów,
- 3. Batalion Strzelców Podhalańskich - Rzeszów,
- 4. Batalion Strzelców Podhalańskich - Rzeszów,
- 5. Batalion Strzelców Podhalańskich (JW. 3489) Rzeszów,
- 21. Kompania Rozpoznania - Rzeszów,
- 21. Kompania Remontowa - Rzeszów,
- 21. Kompania Medyczna - Rzeszów,
- 21. Kompania Zaopatrzenia - Rzeszów,
- 21. Kompania Saperów - Rzeszów,
- 21. Dywizjon Artylerii Mieszanej - Rzeszów,
- 21. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej - Rzeszów.
Sformowana na bazie rozformowanych jednostek 9. Dywizji Zmechanizowanej oraz
5. Pułku Strzelców Podhalańskich z Krakowa.

        # Decyzja Nr 44/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 12.05.1994 r. (Dziennik Rozkazów MON z 1994r. , poz. 41). Z dniem 16 maja 1994 r. polecam: 21. Brygadzie Strzelców Podhalańskich w Rzeszowie - przejąć dziedzictwo i z honorem kontynuować tradycje:

- Drużyn Podhalańskich 1913 - 1914
- Brygady Górskiej 1918 - 1919
- 21. Dywizji Górskiej 1919 - 1939
- 22. Dywizji Górskiej 1921- 1939
- Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich 1939 - 1940
- Batalionu Podhalańskiego 1.Dywizji Pancernej 1940 - 1947
- 1. Pułku Strzelców Podhalańskich AK 1943 - 1945
- 2. Pułku Strzelców Podhalańskich AK 1943 - 1945
- 3. Pułku Strzelców Podhalańskich AK 1943 - 1945
- 4. Pułku Strzelców Podhalańskich AK 1943 - 1945
- 5. Pułku Strzelców Podhalańskich AK 1943 - 1945
- Samodzielnego Batalionu Piechoty Górskiej KBW 1956 - 1978
- 5. Brygady WOWew Strzelców Podhalańskich im. Ziemi Krakowskiej 1978 - 1989
- 5. Pułku Strzelców Podhalańskich im. Ziemi Krakowskiej 1989 - 1993

21. Brygadzie Strzelców Podhalańskich przyjąć imię gen. bryg. Mieczysława
Boruty - Spiechowicza.
Doroczne święto obchodzić w dniu 26 maja.

 

 

      

 

         Od 1.01.1999 r. 21 BSP podporządkowana zostaje dowódcy Korpusu Powietrzno - Zmechanizowanego. Pod koniec grudnia 1999 roku decyzją wyższych przełożonych 21 BSP nakazano przeprowadzić reorganizację zachowując jej dotychczasową numerację i nazwę. Zakres zmian reorganizacyjnych precyzuje Rozkaz MON Nr PF 8 z dnia 14 stycznia 2000 roku. Reorganizacja przeprowadzona została do czerwca roku 2000. Przeformowanie brygady w nowy związek taktyczny zmierzało do poważnego jego wzmocnienia z zachowaniem dotychczasowego charakteru i kontynuacji tradycji strzelców podhalańskich. 21 BSP powiększona została o jednostki 14 Brygady Pancernej. Dwa bataliony czołgów, dywizjony artylerii przeciwpancernej, samobieżnej i rakietowej oraz Polsko-Ukraiński Batalion Sił Pokojowych z Przemyśla.

 

 

 Struktura organizacyjna 21. Brygady Strzelców Podhalańskich po przeformowaniu:  

  

 

-21. Dowództwo Brygady Strzelców Podhalańskich (JW. 3224) Rzeszów,
-21. Batalion Dowodzenia (JW. 3369) Rzeszów, ul. Dąbrowskiego 22,
-1. Batalion Strzelców Podhalańskich (JW. 3841) Rzeszów, ul. Lwowska 5,
-5. Batalion Zmechanizowany (JW. 3489) Rzeszów, ul. Langiewicza 4,
-21. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej m. Rzeszów, ul. Lwowska 5,
-14. Dywizjon Artylerii Rakietowej m. Jarosław, ul. 3-go Maja 80,
-14. Dywizjon Artylerii Samobieżnej (JW. 3957) Jarosław, ul. 3-go Maja 80,
-1. Batalion Czołgów (JW. 3233) Żurawica, ul. Wojska Polskiego 22,
-2. Batalion Czołgów (JW. 3233) Żurawica, ul. Wojska Polskiego 22,
-Polsko-Ukraiński Batalion Sił Pokojowych 37-700 Przemyśl, ul. 29 Listopada 1,
-21. kompania zaopatrzenia m. Rzeszów, ul. Langiewicza 4,
-21. kompania remontowa m. Rzeszów, ul. Langiewicza 4,
-21. kompania medyczna m. Rzeszów, ul. Langiewicza 4.
-14. Dywizjon Artylerii Przeciwpancernej Jarosław, ul. 3-go Maja 80,

 

 

 

 

         W 2001 roku Brygada weszła w skład 1 Warszawskiej Dywizji Zmechanizowanej im. Tadeusza Kościuszki i funkcjonowała pod jej skrzydłami aż do 31 marca 2011 roku. Od tej daty 21 BSP została podporządkowana bezpośrednio pod Wojska Lądowe.

       W okresie funkcjonowania 21 Brygady Strzelców Podhalańskich jej struktura organizacyjna uległa kilkakrotnie częściowej zmianie w zakresie ilości stanów osobowych, rodzaju i ilości jednostek i samodzielnych pododdziałów jak również ich wyposażenia i rozmieszczenia. Dokonywane zmiany struktur, a także zmieniające się uzbrojenie i sprzęt wojskowy jednostek oraz ich przeznaczenie służą dobrze należytemu przygotowaniu i utrzymaniu w gotowości do realizacji zadań dowództw sztabów oraz dostosowują brygadę do współczesnych wymogów.
        Podając tylko najważniejsze przeobrażenia podhalańczyków w ostatnich latach, należy wspomnieć rok 2008 w którym, Decyzją MON Nr Z-29/Org/P1 do składu 21. Brygady Strzelców Podhalańskich włączono 22. Batalion Piechoty Górskiej (JW 4161) z Kłodzka oraz 14. Batalion Zmechanizowany (JW 1497) z Przemyśla.
       Podążając dalej za zmianami przewidzianymi w „Planie Rozwoju Sił Zbrojnych RP w latach 2009-2018”, kolejne duże roszady w strukturze Brygady nastąpiły w 2010r. Rozformowano wtedy Polsko-Ukraiński Batalion Sił Pokojowych i 14 Batalion Zmechanizowany w Przemyślu, a także 5 Batalion Zmechanizowany w Rzeszowie. W miejsce jednostek które zniknęły z mapy powstał 5 Batalion Strzelców Podhalańskich z siedzibą w Przemyślu, który przejął tradycje rozformowanego 5 bz z Rzeszowa. W 2011roku na podstawie Rozkazu Dowódcy WL w sprawie reorganizacji 21BSP, przyłączono w szeregi podhalańczyków 16 Tczewski Batalion Saperów który zgodnie z Planem Rozwoju Sił Zbrojnych już w październiku 2011 roku przeprowadził się z garnizonu Tczew do garnizonu Nisko na Podkarpaciu. Dodatkowo, zgodnie z rozkazem Dowódcy WL Nr PF-15/Org z dnia 14.04.2011r. po wcześniejszym rozformowaniu 21 kompanii remontowej i 21 kompanii zaopatrzenia, utworzono w Rzeszowie w kompleksie koszarowym przy ul. Langiewicza 21 Batalion Logistyczny.Obecnie, od stycznia 2014 roku 21. BSP podlega bezpośrenio dowódcy Generalnemu Rodzajów Sił Zbrojnych.


     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych